پرتال شرکت شفای کردستان / بهداشت روزه | پرتال شرکت شفای کردستان

امروز : شنبه15 بهمن 1390 | 11ربيع‌الاول 1433 | 4 فوریه 2012

چهارشنبه ، 20 مرداد 1389 ، 20:48

«صـوموا، تصـحّوا»
روزه بگيريد، تندرست و سالم باشيد.

روزه به شرط عدم افراط در غذاهاي سنگين و رعايت ساير دستورات بهداشتي ،علاوه بر تندرستي، بر تعادل اعصاب و روان و روحيّات انسان و پيشگيري از طغيان احساسات نفساني و افزايش اعتمادبه‌نفس نيز تأثير اساسي دارد؛ و اساس حكمتش «تقوي» است.

و روزه‌داري همچون دستورات مندرج در صدر اين مطالب،از اصول مهمّ «طبّ وقايي اسلام» است: طبّ و تدبيري كه جامعه‌ي مدينه و شبه‌جزيره‌ي عربستان را در محروميّت چهارده‌قرن پيش آنجا، از دهها نوع بيماري گريبانگير عصر وفور امكانات و تكنولوژي ما، نجات داد.

«روزه مايه‌ي تندرستي است، به شرطي كه دستورات آن هم رعايت شود.»

قبل از رمضان
1ـ مصرف چاي كمتر و كمرنگ‌تر گردد؛ مبادا به سردرد ناشي از نخوردن يكباره‌ي آن، گرفتار شويد. 2ـ ناهار را، كمتر كنيد. 3ـ صبحانه ـ كم‌كم ـ بين‌الطلوعين و نزديك اذان صبح، صرف شود. اصولاً صبحانه را با شروع صبح و با الهام از پرندگان و ساير جانداران دور نشده از فطرتِ خود، قبل از طلوع آفتاب بايد خورد و افسوس كه عادت شب‌گذرانيهاي كم‌ حاصل و از دست‌دادن فرصتِ استراحتِ سالم اوّل شب، نعمتِ سحرخيزي را از بسياري جوامع و خانواده‌ها، گرفته است و همين امر، بسترساز بسياري بيماريها و ناهنجاريهاي جسمي و روحي است و حتّي با در معرضِ نور مصنوعي برق قرارگرفتن، پوست و چشم و اعصاب، صدمات جبران‌ناپذيري مي‌بينند و سعي بسيار مي‌خواهد تا اين عادات غلط را به فطرت طبيعي خودمان بازگردانيم.

افطار سالم
بعد از چندين ساعت نخوردن ـ خصوصاً وقت افطار ـ آب معمولي و نه خيلي سرد و ساير مايعات مانندِ شير ولرم، جرعه‌ـ‌جرعه و با فاصله (و غذا نيمساعت بعد)، صرف شود.
يك ليوان آب، 5 تا 10 دقيقه، كه عطش را ـ به‌تدريج ـ كاهش مي‌دهد و معده هم درد نمي‌گيرد و... درحاليكه با 6ـ5 ليوان پي‌درپي، نه تنها حالتِ تشنگي به سرعت از بين نمي‌رود بلكه بر معده و روده‌ها نيز، فشار مي‌آيد.
سعي كنيد در طول هر شب تا سحري، حدود 10 ليوان آب بنوشيد (چاي، جاي آب را نمي‌گيرد بلكه آب بدن را هم بيشتر دفع مي‌كند. اگر بدنتان آب بيشتري طلب كند، حتماً بنوشيد امّا باز جرعه‌جرعه).
مايعاتِ خيلي سرد از چاي وغذاي داغ براي معده‌ي خالي،خطرناك‌تر است و اصولاً نبايد دماي موادّ غذايي با دماي بدن، تفاوت زيادي داشته باشد؛ بنابراين:
1ـ چون دماي بدن، حدود 37 درجه است، آب و موادّ سرد، نبايد خيلي سرد يعني كمتر از 15 درجه باشد، زيرا موجب انقباض در گلو و عروق اطراف، و مري و معده مي‌گردد و چربي موجود در معده را منجمد مي‌گرداند. و بدن، انرژي زيادي خرج مي‌كند تا دماي معده را عادي كند (همان حدود 37 درجه).
2ـ چاي و غذا نبايد چنان داغ باشد كه نتوان در دهان نگاه داشت. جداره‌ي استكان داغ را بايد بتوان در كف دست نگه داشت؛ آنگاه نوشيد. درمان سوختن دست و دهان آسانتر است تا درمان سوختن مري و معده و: « اصولاً داغ، بركت ندارد»: فوائد را كم و عوارض را زياد مي‌كند.
3ـ با مصرف مادّه‌اي سرد، دماي معده زير 25 درجه است و اگر بلافاصله چاي يا مادّه‌ي داغي بخوريد ـ‌ كه لااقل 55 درجه است ـ اختلاف دماي زيادي پيش‌ مي‌آيد و خطرناك است.
پس لااقل، يك ربع صبر كنيد؛ مصرف سرد بعد از گرم نيز چنين است.
4ـ خرما ـ در افطار ـ از هر مادّه‌ي غذايي بهتر است.
5 ـ در فاصله‌ي افطار تا سحري، كم‌كم و متنوّع، بخوريد (اما پيش از خواب، فقط مايعات و خصوصاً آبِ با دماي معمولي).
6ـ غذاي اصلي در سحري بهتراست و افطار، سبك مانند لبنيّاتِ كم‌چرب، سبزيجات، سالاد و ميوه‌هاي سالمِ فصل.

خوب جويدن
با زياد جويدن غذا، ذرّات مواد با آب دهان، بيشتر تركيب مي‌شود و جذب و هضم، آسانتر مي‌گردد واحساس سيري، زودتر حاصل مي‌شود. امّا عجله خوردن، هم معده را سنگين مي‌كند و هم احساس سيري دست نمي‌دهد. پس:
1ـ لقمه‌، هرچه كوچكتر ، بهتر و لذّت غذا هم بيشتر.
2ـ پس از جويدنِ جدّي و زياد، آبِ دهان را قورت دهيم و مانده‌ي لقمه را ـ دوباره ـ بجويم تا غذا هر چه بيشتر حل شود.
3ـ تا جويدن يك لقمه تمام نشده، شروع به گرفتن لقمه‌ي ديگر نكنيم و دست توي سفره نبريم، چرا كه با اين كار، دهان ـ به طور خودكار ـ وادار به زود بلعيدن لقمه‌ي قبلي مي‌شود!!.
4ـ اگر ناچاريد مايعي مانند دوغ ، با غذا بخوريد ، همين دستوارت را - دقيق‌ـ رعايت كنيد و بدانيد كه: آبِ دهان ـ معمولاً ـ براي حلّ و بلع آسان موادّ جامد غذايي، كفايت مي‌كند؛ و كافي است نيمساعت قبل از هر غذا يك تا دو ليوان آب بنوشيد تا بزاقِ كافي، تأمين شود؛ بزاقي كه هزاران مادّه‌ي مؤثّر در هضم و جذبِ صحيح دارد و مواد را در مراحل هضم و جذب، تا ورود به داخل سلولها همراهي مي‌كند.
زياد جويدن، بهترين عامل تنظيم اسيد معده است و در علاج زخم و ورم معده، بهترين چاره است و نفخ را بسيار كم مي‌كند.

سحري (پارشثو)
نخوردن سحري، حواس را كم مي‌كند و موجب كمخوني مي‌شود. و به راستي روزه بدون سحري، خطرناك است.
و البتّه زياد خوردن هم، تأثيري در گرسنه نشدن وسط روز ندارد. پس، روش خوب‌جويدن و لقمه‌هاي كوچك را، در سحري هم فراموش نكنيد. و لازم است لااقل يك‌ساعت قبل از اذان صبح، بيدار باشيد كه بعد از كمي بيداري و تحرّك، اشتها باز شود و فرصت كافي براي خوردنِ آرام، داشته باشيد. مصرف ميوه قبل از سحري، مطلوب است و سبزي‌ها با افطار و سحري. ضمناً مصرف كاهو در سحري بسيار مناسب، و اگر با زيتون همراه باشد، بهتر است. چربي‌ها در اندازه، گرسنگي را به تأخير مي‌اندازد. امّا پروتئين زياد و سرخ‌كرده، نياز بدن به آب را بيشتر مي‌سازد.
مصرف خاكشير با آب توت يا انجير هم، براي رفع يبوست، در افطار يا طول شب و سحري (و در ساير اوقات)، بسيار مفيد است.
در سحري، به جاي چاي، بيشتر آب مصرف كنيد. چاي خيلي ‌كمرنگ باشد.
چشيدن ذرّه‌اي نمك قبل از غذا با گرداندن در دهان و مصرف شيريني ـ مانند خرما ـ بعد از غذا، به مقدار متناسب با وضع هر كس، از دستوارت بهداشتي ديني است كه فوائد بسيار دارد (و حدّ متوسط، 7 عدد خرما است).
به جاي شيريني غيرطبيعي ـ خصوصاً باميه و زلوبيا(زولبيا)، كه سرخ كرده و تخم‌مرغ و چربي سوخته و موادّ مصنوعي است ـ از خرما استفاده كنيد كه هم شيريني طبيعي است هم حاوي موادّ مفيد بسيار؛ و انرژي از دست رفته را سريعاً جبران مي‌كند و با معده‌ي خالي هم، سازگار است.
هيچگاه، حين غذاخوردن از سر سفره بر نخيزيد؛ مطلوب آن است كه آشپز و ساير افراد خانواده ـ همگي ـ حاضر شوند و هر چه هست آماده شود تا: كسي، سر سفره برنخيزد؛ چرا كه دهانه‌ي معده ـ بي‌موقع‌ـ‌ بسته مي‌شود و اين سفت و شل شدن بي‌موقع، دهانه‌ي معده را ضعيف كرده، موجب برگشت اسيد و«دصه‌كزه» (سوزش معده) مي‌شود.

سرخ‌كرده
حيف است موادّ مفيد غذايي با سرخ‌كردن در روغن، هدر رود (حداكثر حرارت در جوشاندن با آب، 90 تا 100 درجه است امّا در روغن بيش از 300 درجه، كه اين حرارت، غالب موادِّ مفيد آن را از بين برده و مانده‌ي مواد هم عمدتاً تبديل به سم مي‌گردد). پس غذاهاي آب‌پز و بخارپز و برشته ـ يا: خام ـ را انتخاب كنيد تا از بسياري بيماريها جلوگيري كنيد و كمتر درد بكشيد و كمتر هزينه‌ي سنگين درمان بپردازيد و...

برنامه‌ي خواب
اصولاً، بهترين خواب، حدود 2 ساعت بعد از شام (شام اوّل شب) است وحيف است سپيده دم، با پرندگان( و مرغ سحر)‌بر نخيزيم، و از آن نسيم جانبخش، بهره نگيريم و اگر لازم بود خواب وسط روز هم با معده‌ي خالي باشد؛ بدترين خواب 5/1 ساعت قبل از غروب تا وقت عشا است، كه موجب كسلي و حواس‌پرتي و ... است.

بوي دهان
در حالت خالي‌بودن معده، بوي دهان تا حدودي، طبيعي است و با پرهيز از سرخ‌كرده و چربي زياد، سير ، پياز، و تخم‌مرغ ، و رعايت بهداشت دهان و دندان و مصرف ميوه‌ها و ساير سبزي‌ها، تا حدود زيادي، بوي دهان، مهار مي‌شود امّا نبايد تا 5/1 ساعت بعد از غذا بخوابيد كه غذا در معده، بماند و بترشد و بدبو گردد.

منع روزه
پيرِ كم‌توان، بيمار بدحال، و يا با تشنگي شديد ـ حتّي در غير بيمار ـ ، حامله، شيرده و امثال اينان، اگر اصرار بر روزه گرفتن دارند، حتماً با نظر پزشك معتمد خود باشد. بيماريهايي مانند ديابتِ وابسته به انسولين و يا نوسان‌دار، نارسايي قلبي،فشار خون، نارسايي كبدي و... هم، چنين است (البته روزه براي غالب بيماريهاي معده و روده و... مفيد است مگر طبيب دلسوز و آگاه، منع كرده باشد. ولي براي كساني كه به خاطر عوارض كليوي، لازم است ـ‌ مرتّب ـ آب بنوشند، كراتينين بالاي 5/1 و خصوصاً دياليزي‌ها، روزه ممنوع است و البته، فوايد گرسنه شدن و گرسنه ماندن و تشنگي حساب شده، بر آگاهانِ بهداشت و تندرستي، پوشيده نيست). ولي چربي خون به شرط رژيم مايعات و خامخواري تا مرز 80%، بسيار مفيد است. و بايد توجّه داشت كه در غلظت خون و نارسايي قلبي، احتمال لخته‌شدن خون مطرح است و اگر زير نظر متخصّص روزه مي‌گيرند، هم مايعات زياد بنوشند هم جلو آفتاب نروند و زياد خسته نشوند و حمام داغ هم، ممنوع است و چاي غليظ و ادويه نبايد بخورند كه آب زياد، مي‌طلبد. و در افطار هم، مايعات ولرم و افطار تدريجي، توصيه مي‌شود.

درمان
و اگر درماني طبيعي داريد كه لازم است سه وعده استفاده شود، وقت افطار، قبل از خواب، و هنگام سحر مصرف كنيد؛ امّا بدانيد كه آنتي‌بيوتيكها و بعضي داروهاي شيميايي بايد در ساعاتِ معيّن، مصرف گردد.
اگر با اين احوال (منع روزه)، روزه مي‌گيريد، به محض احساس ضعف و درد، فوراً آب و موادّ لازم بخوريد؛ و اين را هم، عين عبادت و طاعت بدانيد.

چاقي و لاغري
بعد از رمضان، مواظب چاق شدن سريع باشيد، زيرا معده و روده و...، آمادگي هضم و جذب بيشتر پيدا مي‌كند. و روزه براي لاغرها از اين جهت هم مفيد است (و جالب است بدانيد كه: چاق و لاغر ـ هردو ـ با بسيار جويدن ـ به تدريج ـ متعادل مي‌شوند زيرا، آن، كمتر مي‌خورد؛ و اين، قدرت جذب بيشتري مي‌يابد).

يبوست
يبوست به علت امساك طولاني، عارضه‌ي طبيعي روزه است امّا اگر سحري (پارشثو) كامل و در آخر وقت، مصرف شود و از مواد سلولزي خصوصاً كاهو يا سبوس + زيتون استفاده شود، و در طول روز ـ لا اقل ـ نيمساعت پياده‌روي داشته باشيم، وضع مزاجي عادي مي‌گردد.

ورزش در رمضان
نرمش و ورزش در رمضان و ساير ايّام، نبايد در حال سيري يا تشنگي و گرسنگي شديد باشد، مگر با نظر مربّي ورزش يا طبيب آگاه.
توجه: عدم مصرف مواد غذايي در طول روزه و ورزش،‌ هركدام به تنهايي قند خون را كاهش داده و در نتيجه نياز به داروهاي پايين‌آورنده‌ي قند خون، كم مي‌شود. ورزش در زمان روزه‌داري براي افراد ديابتي، با توجه به اينكه قند، به مقدار زياد پايين مي‌آيد، مي‌تواند خطرناك باشد؛ بنابراين كنترل قند خون، تنظيم داروها و مشورت با پزشك معالج، به كليه‌ي افراد ديابتي كه قصد روزه‌گرفتن دارند، اكيداً توصيه مي‌شود.

رمضان، بهترين فرصت ترك‌سيگار
فضاي آماده‌ي جامعه ، احترام به روزه‌داران، تحمّل ساعتها تشنگي و گرسنگي، احوال خاصّ اين ماهِ مبارك، و مبارزه با نفس سركش و بي‌منطق، و اميد به رحمت و مغفرت پروردگار.

بعد از رمضان
سعي در مصرف صبحانه‌ي كامل بعد از طلوع فجر، حداكثر تا طلوع آفتاب، كه از جهات مختلف، مفيد است و شرح فوائد، كار اين مختصر نيست. و با چاق و لاغر، سالم و بيمار، خصوصاً ديابتي‌ها و ... سازگار است.

تهیه شده در واحد تحقيقات شرکت شفاي كردستان